مطالب عمومی

می‌توان تاریخ را با نگاهی به زندگی چهره‌های سرشناس بازخوانی کرد. نیز می‌توان به جنگ‌ها، به تصمیم‌هایی که سیاستمداران هر دوره گرفتند توجه داشت و درباره چرایی و چگونی حوادث بحث کرد. چنین روایت‌هایی هنوز و همچنان بسیار جذاب هستند. اما انواع دیگری از گزارش‌های تاریخی هم وجود دارد. از جمله، گزارش‌هایی که در آن‌ها از درنگ بر نام افراد و رویدادهای جزئی چشم‌پوشی می‌شود و کوشش بر این قرار می‌گیرد تا روندهای بلندمدت و تغییر و تحولات در بازه‌های زمانی طولانی‌تر – مثلاً یک یا چند قرن – بررسی شود. به‌ویژه در مطالعه تاریخ اقتصادی، این نوع گزارش‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. متنی که می‌خوانید، درباره گیلان و معاهده ترکمانچای است.

در روزگاری که هزینه‌های ازدواج و برگزاری مراسم، آغاز زندگی مشترک را برای بسیاری از خانواده‌ها دشوار کرده است، مرور برخی سنت‌های بومی می‌تواند معنایی فراتر از نوستالژی داشته باشد. برم شادی یکی از همین رسم‌های قدیمی گیلان است؛ آیینی که در آن خویشاوندان و همسایه‌ها با بردن مایحتاج خانه به مراسم عقد، عروسی و پاگشا، هزینه‌های جشن را میان خود تقسیم می‌کردند و همدلی را به بخشی از فرهنگ آغاز زندگی مشترک تبدیل می‌ساختند.

شهر ما کتاب‌فروشی‌های شناخته‌شده‌ای دارد و مردمش نیز در مقایسه با بسیاری از شهرهای هم‌اندازه، علاقه قابل توجهی به خرید کتاب نشان می‌دهند. اما در شرایطی که قیمت یک کتاب معمولی از پانصد هزار تومان گذشته و هزینه‌های زندگی هر روز سنگین‌تر می‌شود، کتاب آرام‌آرام از یک کالای فرهنگی به کالایی لوکس تبدیل شده است؛ کالایی که بسیاری از مردم، با وجود علاقه فراوان، دیگر توان خرید آن را ندارند.

دانش‌آموخته رشته فیلمنامه‌نویسی و بعد هم ادبیات نمایشی است. می‌نویسد و موسیقی تدریس می‌کند. چند ترجمه هم در کارنامه‌اش به چشم می‌خورد. داستانش، حداقل برای ما آنجا جالب‌تر شد، که شنیدیم در شیراز متولد شد، در تهران رشد کرد و اکنون – به گفته خودش، حدود دو سالی است – در لاهیجان زندگی می‌کند. به بهانه انتشار رمان «تیر مست» با او به صحبت نشستیم و کمی از حرف‌هایش را شنیدیم.

اختراع آن انقلابی در ارتباطات ایجاد کرد. گفت‌وگو از راه دور، بین آدم‌هایی که یکدیگر را نمی‌دیدند – یا حتی هرگز ندیده بودند – ممکن شد. استفاده از آن نیز بسیار آسان بود. مهارت چندانی هم نیاز نداشت. آن اوایل که کار شماره‌گیری را به کارمند مرکز تلفن می‌سپردند و بعدتر هم، شناخت اعداد برای شماره‌گیری و اتصال ارتباط کفایت می‌کرد. متفاوت با تلگراف که زبان تخصصی خودش (مورس) را داشت و استفاده از آن کار هرکسی نبود، تلفن ابزاری عمومی و مناسب برای همه بود. پس طبیعی بود که در مدتی کوتاه فراگیر شود و همه دنبالش باشند.

هر صبح وقتی دخترم را به مدرسه می‌برم، خیابان‌های لاهیجان مانند صحنه‌ای زنده از زندگی روزمره جان می‌گیرند و همیشه فکر می‌کنم که این شهر، برخلاف بیشتر شهرها، چراغ قرمز ندارد، یا دست‌کم، روح شهر هنوز با چراغ قرمز کنار نیامده است.

تا وقتی کلمه هنوز می‌تپد، ما هم خواهیم نوشت. این ده سال، فقط روایت انتشار مجله لاهیجان نیست گواه ایمانی‌ست به فرهنگ و هنر به‌مثابه نفس.

این باغ که روزگاری با نام «باغ فلاحت» شناخته می‌شد، امروز بیشتر با عنوان باغ کشاورزی لاهیجان شهرت دارد، نامی تازه برای میراثی کهن. بنیان این مجموعه با تلاش محمدمیرزا قاجار، ملقب به کاشف‌السلطنه، نهاده شد، همان مردی که بذر چای را از هندوستان به ایران آورد. در سال ۱۳۰۶ هجری شمسی، باغ فلاحت به نخستین ایستگاه تحقیقات کشاورزی کشور بدل شد، مکانی که نهال‌های چای در آن پرورش یافتند و دانش نوین کشاورزی در سایه‌اش قد کشید و اندکی بعد، نخستین دفتر سازمان چای نیز در همین محوطه برپا شد.

یکی از کارهایش، که تصویری از آرامگاه شیخ زاهد بود روی جلد شماره قبلی مجله ما نشست. طلیعه عزتی، موسس و مدیر آموزشگاه هنرهای تجسمی ایران است و حالا چند سالی می‌شود که در کنار کوشش‌های فردی هنری، درگیر آموزش هنر هم شده است. با او درباره هنر، آموزش هنر، و تلخ و شیرین اداره آموزشگاه هنری صحبت کردیم.

تبار ژرمنی داشت. نامش آدام اولئاریوس بود. نیمه‌های قرن هفدهم میلادی، در سال‌های فرمانروایی شاه صفی به ایران آمد. یک سال و چند ماه در کشور ما ماند. گیلان را هم به چشم دید. چیزهایی هم درباره‌اش نوشت. نوشته‌هایش خواندنی‌اند و تصویری جالب از گیلان، در نیمه دوم عصر صفوی ارائه می‌کنند. البته در صحت و سقم جزئیات گزارش او، تردید انداخته‌اند. اما بعید است آدام اولئاریوس چیزی از خودش درآورده باشد. بیشتر آنچه را که او ثبت کرده است، در روایت‌های تاریخی – ولو با اندکی تفاوت – وجود دارد.