مطالب عمومی

ورودی شهر لاهیجان، بنایی صدوچند ساله که همچنان ایستاده است. این ساختمان زمانی ابریشم این شهر را در خود جای می‌داد و تاریخی را پشت سر گذاشت. بعضی از سازه‌ها به‌خاطر بعضی از وقایع به انزوا کشیده می‌شوند؛ مکان‌هایی که در آن زندگی وجود داشت، اما یکباره به انجماد مرگ وصل شدند و اکنون تنها خاطرات گذشته را در دل خود حفظ می‌کنند. علت چیست؟ ما از آن بی‌خبریم.

تاریخ چای در کشور ما با نام شاهزاده‌ای از دودمان قاجار به نام محمدمیرزا – که بعدتر کاشف السلطنه لقب گرفت و معمولاً از او به «پدر چای ایران» یاد می‌شود – پیوند خورده است. داستان زندگی‌اش فصل‌های ناگفته زیادی دارد و درباره کوشش‌ها و مسافرت‌هایش، کمتر از آنچه که شایسته بوده است نوشته‌اند.

شروع داستان گیلان و روسیه، دست‌کم به اواخر دوره صفوی برمی‌گردد. داستان بلند و پرفراز و نشیبی هم هست. حتی بعد که حکومت تزاری سقوط کرد و کنار رفت و نوبت به شوروی رسید، بازهم این داستان ادامه پیدا کرد. فصلی از این داستان طولانی، به اوایل دوره سلطنت رضاشاه، یعنی سال‌های ۱۳۰۴ تا ۱۳۰۶ خورشیدی برمی‌گردد. زمانی که بازرگانان گیلانی به شرایط غیرمنصفانه تجارت با روس‌ها معترض شدند و تصمیم به تحریم شوروی گرفتند.

تنهایی همواره یکی از جدایی‌ناپذیرترین واقعیت‌های زندگی بشر بوده است. تجربه هر انسان از تنهایی همچون خلقتش، منحصر به فرد است و برای هر کس معنا و شکلی متفاوت دارد. این تفاوت در ادبیات نیز بازتاب یافته و در روایت‌های گوناگون به تصویر کشیده شده است.

لباس به عنوان یک شان انسانی معرف هویت و فرهنگ یک جامعه است. نقش‌آفرینی و هنرنمایی و تزیین پارچه و لباس با استفاده از هنرهای سنتی سابقه‌ای کهن در ایران دارد و برای مردم ما که از صدها سال پیش تا به امروز، هر روز چشم‌شان به دیدن کاشی‌ها و فرش‌ها عادت کرده و این زیبایی منحصر به فرد به یکی از عناصر عادی تبدیل شده است. اما این اِلمان‌ها و هنر غنی، سزاوار این است که جور دیگری ببینیمش.

کتابش اواخر سال گذشته از سوی نشر سیب سرخ منتشر شد و عنوان «خون‌های منجمد معاصر» روی جلد آن به چشم می‌خورد. بسیاری از اهل فن آن را پسندیدند و نگاه و زبان شاعر را تحسین کردند. گفتند در زمانه‌ای که ابتذال – نه فقط در شعر، که تقریباً در همه‌چیز – چنین خودنمایی می‌کند، این کتاب را می‌شود کاری جدی و قابل دفاع دید. از این‌رو، بنا به انجام وظیفه حرفه‌ای، تصمیم گرفتیم پای حرف‌های شاعر بنشینیم و گفتی‌ها را از زبان خودش بشنویم. پورقلی در این گفت‌وگو به اندکی از نظراتش می‌پردازد و کمی هم از دغدغه‌هایش صحبت می‌کند.

با توجه به عناوین کتاب‌های معرفی شده که در فهرست پرفروش‌های امسال به چشم می‌خورند، می‌بینیم که جز در چند مورد خاص نمی‌توان از پیشرفت و ارتقای سلیقه کلی مخاطبان صحبت کرد. همچنان، عامه مردم به کتاب‌های تبلیغاتی گرایش دارند و اغلب به سمت کتاب‌های نسبتا کوتاه و ترند شده در شبکه‌های اجتماعی می‌روند.

طبیعی است زمانی که ورود انبوه مسافران باعث اخلال در زندگی عادی ما لاهیجانی (ما گیلانی‌ها) می‌شود، برخی از ما به مسافران روی خوش نشان ندهیم و حتی از سرازیر شدن‌شان به شهر و استان‌مان ناراحت و ناراضی باشیم. از این‌رو در روزهای تعطیل که سیل مسافران به گیلان می‌رسد، شبکه‌های اجتماعی پُر می‌شود از عکس‌ها و نوشته‌های اعتراضی. جملاتی مثل «گیلان ظرفیت این همه مسافر را ندارد» و «ای کاش می‌توانستیم بگوییم که خوش آمدید» محترمانه‌ترین جملات اعتراضی‌اند.

از خان احمد گیلانی، که از او به آخرین حاکم سلسله کیایی بیه‌پیش یاد می‌کنند چه می‌دانیم؟ کسی که درباره‌اش می‌گویند مرکز حکومتش لاهیجان بود و مثل اجدادش از این‌جا امور نواحی شرقی گیلان و بخش‌هایی از غرب مازندران امروزی را اداره می‌کرد. زندگی پُرفراز و نشیبی هم داشت و درنهایت به تهدیدی برای پادشاهی صفوی تبدیل شد. صفویان نیز او را از قدرت به زیر کشیدند. در این شماره از مجله لاهیجان، کوشیده‌ایم روایتی از زندگی و زمانه او ارائه کنیم. روایتی که تا حد ممکن منصفانه و متکی به منابع معتبر و پژوهش‌های قابل‌اعتنا باشد.

سحر، می‌توانم از آدم‌هایی حرف بزنم که تو هیچ‌وقت آن‌ها را ندیده‌ای، از خیابان‌ها یا کوچه‌هایی که بارها با هم از آنجا رد شدیم…