باغ فلاحت ، زندگی و تاریخ در عطر برگهای چای
باغ فلاحت ، زندگی و تاریخ در عطر برگهای چای
مجله لاهیجان ـ یاسمن ابراهیمی: در دل گیلان، جایی در میان باغهای چای لاهیجان، باغی است که نه تنها بخشی از طبیعت، که تکهای از تاریخ و فرهنگ ایران به شمار میرود باغ فلاحت. شاید مردم لاهیجان بارها قدم به اینجا گذاشته باشند یا هر روز از برابرش با ماشین گذشته باشند، شاید در پاییز، میان برگهای زرد و نارنجی، یا در بهار، کنار درختان پرشکوهش عکس یادگاری گرفته باشند، بیآنکه اندکی درنگ کنند و بدانند چه تاریخ و فرهنگی در پس این دیوارها نهفته است. این باغ که روزگاری با نام «باغ فلاحت» شناخته میشد، امروز بیشتر با عنوان باغ کشاورزی لاهیجان شهرت دارد، نامی تازه برای میراثی کهن. بنیان این مجموعه با تلاش محمدمیرزا قاجار، ملقب به کاشفالسلطنه، نهاده شد، همان مردی که بذر چای را از هندوستان به ایران آورد. در سال ۱۳۰۶ هجری شمسی، باغ فلاحت به نخستین ایستگاه تحقیقات کشاورزی کشور بدل شد، مکانی که نهالهای چای در آن پرورش یافتند و دانش نوین کشاورزی در سایهاش قد کشید و اندکی بعد، نخستین دفتر سازمان چای نیز در همین محوطه برپا شد. هر آجر این ساختمان کهن امروز شاهدی است بر آغاز راهی که سرنوشت نوشیدنی محبوب ایرانیان را رقم زد. این باغ پهنهای به وسعت ۵۴ هکتار دارد، ۱۸ هکتار آن را باغهای چای چون فرشی سبز پوشاندهاند، ۱۲ هکتار دیگر نهالستان است و ۶ هکتار به بامبو اختصاص دارد. در کنار اینها گونههای کمیاب و ارزشمندی در باغ میرویند، از گلابی وحشی و ازگیل ژاپنی گرفته تا تمشک و انگورفرنگی. اما شاید درخشانترین جواهر این مجموعه، سوسن چلچراغ باشد، گلی نادر و افسانهای. باغ فلاحت تنها جایگاه طبیعت نیست، بلکه دانشگاهی سبز است که نسلها در آن آموختهاند، پژوهشگرانش باغداری نوین ایران را گامی به جلو بردند و هر برگ و هر نهال آن همچون صفحهای زنده از کتاب بزرگ کشاورزی ایران است. این مکان بخشی از حافظه تاریخی، فرهنگی و جمعی لاهیجان است، پناهگاهی برای گردشگران و عاشقان طبیعت. در جوار باغ، آرامگاه و موزه کاشفالسلطنه قرار دارد، مردی که نامش برای همیشه با چای و با این خاک گره خورده است. افزون بر آن، موقعیت مکانی باغ کشاورزی لاهیجان و نزدیکی آن به جاذبههای محبوبی چون بام سبز، تلهکابین، آبشار و استخر بزرگ، ارزش گردشگری آن را دوچندان کرده است. این مجموعه علاوه بر فضای دلانگیز طبیعی، فرصتی مناسب برای برگزاری تورهای علمی و آموزشی فراهم میآورد تا دانشجویان، پژوهشگران و علاقهمندان بتوانند از نزدیک با گونههای گیاهی و ظرفیتهای کشاورزی آشنا شوند. تنوع زیستی و پیشینه تاریخی باغ، زمینهای ممتاز برای توسعه اکوتوریسم و گردشگری کشاورزی ایجاد کرده و آن را به پلی میان تجربه طبیعتگردی و آموزش علمی بدل ساخته است. با این حال، این میراث ارزشمند از گزند زمان در امان نمانده است. فرسودگی و کمبود رسیدگی، بخشی از زیرساختهای تحقیقاتی و ساختمانهای قدیمی را با نیاز جدی به بازسازی روبهرو کرده است. محدودیت بودجه پژوهشی مانع از گسترش تحقیقات و حفاظت کامل از گونهها میشود و تغییرات اقلیمی، کاهش منابع آب و آفات باغی تهدیدی جدی برای تنوع گیاهی آن به شمار میرود. از سوی دیگر، زیرساختهای گردشگری هنوز متناسب با ظرفیت بالای مجموعه توسعه نیافته و گاه همچون بسیاری از زمینهای ارزشمند شمال کشور، خطر تغییر کاربری یا تجاوز به عرصههای طبیعی نیز این باغ را تهدید میکند. با وجود همه این چالشها، باغ فلاحت یا همان باغ کشاورزی لاهیجان همچنان چون درختی تناور ایستاده است، ریشههایش در گذشته فرو رفته و شاخههایش به سوی آینده گستردهاند. این باغ، جایی است که گذشته در عطر برگهای چای زنده میماند، حال در بوتههای سرسبز جاری است و آینده در نهالهای جوان قد میکشد، باغی برای تاریخ، برای دانش و برای دل.