گیلان امروز بیش از هر زمان دیگری با چالش کاهش جمعیت جوان و افزایش سالمندی روبه‌رو است. آمارها نشان می‌دهد تعداد تولدها در سال‌های اخیر کاهش یافته، نرخ رشد جمعیت منفی شده و سهم سالمندان در ترکیب جمعیتی استان به بالاترین سطح در کشور رسیده است.

می‌توان تاریخ را با نگاهی به زندگی چهره‌های سرشناس بازخوانی کرد. نیز می‌توان به جنگ‌ها، به تصمیم‌هایی که سیاستمداران هر دوره گرفتند توجه داشت و درباره چرایی و چگونی حوادث بحث کرد. چنین روایت‌هایی هنوز و همچنان بسیار جذاب هستند. اما انواع دیگری از گزارش‌های تاریخی هم وجود دارد. از جمله، گزارش‌هایی که در آن‌ها از درنگ بر نام افراد و رویدادهای جزئی چشم‌پوشی می‌شود و کوشش بر این قرار می‌گیرد تا روندهای بلندمدت و تغییر و تحولات در بازه‌های زمانی طولانی‌تر – مثلاً یک یا چند قرن – بررسی شود. به‌ویژه در مطالعه تاریخ اقتصادی، این نوع گزارش‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. متنی که می‌خوانید، درباره گیلان و معاهده ترکمانچای است.

در روزگاری که هزینه‌های ازدواج و برگزاری مراسم، آغاز زندگی مشترک را برای بسیاری از خانواده‌ها دشوار کرده است، مرور برخی سنت‌های بومی می‌تواند معنایی فراتر از نوستالژی داشته باشد. برم شادی یکی از همین رسم‌های قدیمی گیلان است؛ آیینی که در آن خویشاوندان و همسایه‌ها با بردن مایحتاج خانه به مراسم عقد، عروسی و پاگشا، هزینه‌های جشن را میان خود تقسیم می‌کردند و همدلی را به بخشی از فرهنگ آغاز زندگی مشترک تبدیل می‌ساختند.

شهر ما کتاب‌فروشی‌های شناخته‌شده‌ای دارد و مردمش نیز در مقایسه با بسیاری از شهرهای هم‌اندازه، علاقه قابل توجهی به خرید کتاب نشان می‌دهند. اما در شرایطی که قیمت یک کتاب معمولی از پانصد هزار تومان گذشته و هزینه‌های زندگی هر روز سنگین‌تر می‌شود، کتاب آرام‌آرام از یک کالای فرهنگی به کالایی لوکس تبدیل شده است؛ کالایی که بسیاری از مردم، با وجود علاقه فراوان، دیگر توان خرید آن را ندارند.

این شماره را در حالی پیش روی شما می‌گذاریم که فاصله‌ای طولانی میان انتشار آن و شماره پیشین افتاده است. فاصله‌ای که نه از خواست ما، بلکه از دل رخدادهایی برآمد که زندگی، فرهنگ و هر آنچه را که به امید و آفرینش گره خورده بود برای مدتی به حاشیه راند. از پاییز ۱۴۰۴ تا تابستان ۱۴۰۵، که شماره شصتم مجله لاهیجان را درآوردیم، روزگار آرام نبود.

دانش‌آموخته رشته فیلمنامه‌نویسی و بعد هم ادبیات نمایشی است. می‌نویسد و موسیقی تدریس می‌کند. چند ترجمه هم در کارنامه‌اش به چشم می‌خورد. داستانش، حداقل برای ما آنجا جالب‌تر شد، که شنیدیم در شیراز متولد شد، در تهران رشد کرد و اکنون – به گفته خودش، حدود دو سالی است – در لاهیجان زندگی می‌کند. به بهانه انتشار رمان «تیر مست» با او به صحبت نشستیم و کمی از حرف‌هایش را شنیدیم.

اختراع آن انقلابی در ارتباطات ایجاد کرد. گفت‌وگو از راه دور، بین آدم‌هایی که یکدیگر را نمی‌دیدند – یا حتی هرگز ندیده بودند – ممکن شد. استفاده از آن نیز بسیار آسان بود. مهارت چندانی هم نیاز نداشت. آن اوایل که کار شماره‌گیری را به کارمند مرکز تلفن می‌سپردند و بعدتر هم، شناخت اعداد برای شماره‌گیری و اتصال ارتباط کفایت می‌کرد. متفاوت با تلگراف که زبان تخصصی خودش (مورس) را داشت و استفاده از آن کار هرکسی نبود، تلفن ابزاری عمومی و مناسب برای همه بود. پس طبیعی بود که در مدتی کوتاه فراگیر شود و همه دنبالش باشند.

هر صبح وقتی دخترم را به مدرسه می‌برم، خیابان‌های لاهیجان مانند صحنه‌ای زنده از زندگی روزمره جان می‌گیرند و همیشه فکر می‌کنم که این شهر، برخلاف بیشتر شهرها، چراغ قرمز ندارد، یا دست‌کم، روح شهر هنوز با چراغ قرمز کنار نیامده است.

از زمانی که اولین شماره از نشریه لاهیجان را – که آن زمان، یعنی زمستان ۱۳۹۴ سروشکلی متفاوت با امروز داشت – منتشر کردیم، ده سال می‌گذرد. راه درازی را، آهسته و نه همیشه پیوسته، آمدیم. راهی که نه آسان بود و نه هموار، نه برای ما و نه برای نشریه لاهیجان؛ اما انصافاً لذت‌های خاص خودش را داشت.

تا وقتی کلمه هنوز می‌تپد، ما هم خواهیم نوشت. این ده سال، فقط روایت انتشار مجله لاهیجان نیست گواه ایمانی‌ست به فرهنگ و هنر به‌مثابه نفس.